In de gemeente Hoorn zijn drie verschillende soorten monumenten: rijksmonumenten, proviciale monumenten en gemeentelijke monumenten. Rijksmonumenten zijn door het rijk beschermde monumenten, provinciale monumenten worden door de provincie Noord-Holland aangewezen en gemeentelijke monumenten door de gemeente Hoorn. Daarnaast heeft de gemeente in de binnenstad (die door het rijk is aangewezen als beschermd stadsgezicht) ook gebouwen aangewezen als beeldbepalend pand. Voor deze vier categorieën gelden verschillende regels.
Rijksmonumenten
Voor rijksmonumenten geldt de Monumentenwet 1988. Hierin is geregeld hoe gebouwde of archeologische monumenten aangewezen kunnen worden als wettelijk beschermd monument. Daarnaast geeft de Monumentenwet 1988 voorschriften met betrekking tot het "wijzigen, verstoren, afbreken of verplaatsen" van een beschermd rijksmonument. Die voorschriften houden in dat er niets aan het monument mag worden veranderd zonder voorafgaande vergunning. Deze vergunning moet vooraf worden aangevraagd. De gemeenten zijn bevoegd om hierop te beslissen. Het is strafbaar als er zonder vergunning werkzaamheden worden uitgevoerd.
De tekst van de Monumentenwet 1988 is verkrijgbaar bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Provinciale monumenten
De provincie Noord-Holland heeft een eigen monumentenlijst waarop zo'n 550 provinciale monumenten staan vermeld. Vaak zijn dat woonhuizen, kerken of fabrieken uit de periode 1850-1940 die representatief zijn voor de geschiedenis van Noord-Holland. Maar bijvoorbeeld ook een grenspaal tussen twee gemeenten, een molen of een dijk kunnen in aanmerking komen voor het predikaat "monument".
Voor het onderhoud of restauratie van deze provinciale monumenten kan onder bepaalde voorwaarden subsidie worden verleend. Bij restauratiewerkzaamheden aan een provinciaal monument moet de eigenaar een vergunning aanvragen bij de provincie: www.noord-holland.nl.
Gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden
Voor gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden geldt de Erfgoedverordening Hoorn 2010. Hierin worden dezelfde onderwerpen geregeld als in de Monumentenwet. De tekst van de Erfgoedverordening Hoorn kunt u downloaden.
Bij de activiteit monumenten vindt u meer informatie over het aanvragen van een omgevingsvergunning voor deze activiteit.