Lambert Melisz

Tijdens de Slag op de Zuiderzee in oktober 1573 weten de prinsgezinde West-Friezen en Hollanders de Spaanse vloot te verslaan. Daarmee is de hegemonie te water een feit. Maar op het land wordt nog verbitterd gevochten. Vanuit Amsterdam overvallen de Spanjaarden Waterland en de Zaanstreek met de bedoeling om door te stoten naar West-Friesland. Als gevolg van dit krijgsgeweld en de daarmee gepaard gaande wreedheden slaan veel mensen op de vlucht.

Zo ook Lambert Meliszoon uit Westzaan. Samen met zijn moeder probeert hij een veilig heenkomen te zoeken. Het is winter en hij sleept zijn moeder op een berrie voort over het ijs. Op zeker moment wordt het tweetal door de Spanjaarden ingehaald. Lambert heeft geen andere keus dan zich in het riet te verstoppen en zijn moeder achter te laten. Weggedoken tussen het riet, vreest hij het ergste. Even later valt de berrie met de oude vrouw in handen van de Spanjaarden. Maar de soldaten hebben medelijden met het arme mens en laten haar met rust. Geschiedschrijver Feyken Rijp tekent hierover op dat de krijgslieden tamelijk aangedaan waren door hun vondst: 'dese vrome daad trof het herte der bloed dorstige Spanjaarden sodanig, dat sy de oude vrouw vindende sonder de minste moeyte aan te doen, met vreden lieten'.

Zodra de soldaten uit het zicht zijn, kruipt Lambert Melisz tevoorschijn. Hij treft zijn moeder ongedeerd aan en gaat weer aan de sjouw. Buiten adem en aan het eind van zijn krachten arriveert hij met zijn moeder bij de Westerpoort van Hoorn. Veilig binnen de stadsmuren aangeland, vertelt hij wat hen overkomen is. De Hoornse bevolking komt zo onder de indruk van zijn relaas, dat Lambert en zijn moeder vereeuwigd worden op een houtreliëf in de kroonlijst van de poort.

Lambert Melisz vestigt zich voorgoed in Hoorn. Zijn nakomelingen hebben er posities van hoog aanzien bekleed. De Westerpoort is in het begin van de negentiende eeuw helaas gesloopt. Het houtreliëf bevindt zich echter nog in het Westfries Museum. Historisch onderzoek heeft overigens uitgewezen dat niet Lambert Melisz op het reliëf is afgebeeld, maar Heyndsrick Jacobsz Oetkens, en dat deze niet zijn moeder, maar zijn grootmoeder uit handen van de vijand wist te houden.