Vragen en antwoorden bij onderzoek naar lood

Onderzoek naar lood lood op speelplekken

Ook in Hoorn laat de provincie Noord-Holland onderzoek uitvoeren naar lood in de bodem op speelplekken. Deze onderzoeken vinden plaats in vele gemeenten in Nederland. In Hoorn worden in totaal 103 speelplekken onderzocht. Het nieuwsbericht kunt u lezen op de pagina 'Onderzoek naar lood in bodem.' Op deze pagina vindt u antwoorden op vragen over het onderzoek naar lood in de bodem bij speelplekken.

1. Hoe en waar zit lood in de bodem?

De verontreiniging zit vooral in de bovenste grondlaag, die door eeuwenlang menselijk gebruik is ontstaan. Dit geldt vooral voor vooroorlogse wijken en dorpskernen, maar ook voor de veenweidegebieden. Deze gronden komen voor in Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht en hebben veelal een bovenlaag van aardmest, dat bestond uit bagger uit sloten, stadsvuil, mest en zand uit stallen.

2. Waar werd lood voor gebruikt?

Lood is gebruikt als antiklopmiddel in benzine, als kleurstof in verf en in de bouw (bijvoorbeeld in drinkwaterleidingen). Verder was lood aanwezig in materialen die gebruikt zijn om de grond op te hogen of sloten te dempen en in loodslabben van gebouwen. Een belangrijk kenmerk van de verontreiniging met lood is dat deze aanwezig is in een groot gebied, met daarbinnen soms relatief grote verschillen. Dus hoge gehaltes in een bepaald gebied en weer lage in een daarnaast gelegen gebied.

3. Hoe is duidelijk geworden waar er mogelijk lood in de grond zit?

Op basis van historische informatie over ophogingen, demping, oude bedrijfsactiviteiten, ontstaansgeschiedenis van een wijk en eerder uitgevoerde bodemonderzoeken, kan een inschatting gemaakt worden van de bodemkwaliteit van bepaalde gebieden / wijken.

4. Wie is er verantwoordelijk voor de verontreiniging?

Door de eeuwen heen heeft de mens vaak met lood gewerkt. Op onder andere veengrond, waarvan de bodem is opgehoogd met stadsafval, de ondergrond van historische binnensteden (Hoorn, Medemblik, Enkhuizen), vooroorlogse wijken, dorpskernen en lintbebouwing en bij oude industriegebiede, kan lood voorkomen. Het betreft vaak grotere oppervlakten, waarbij geen duidelijke grens is tussen schoon en verontreinigd. De provincie Noord-Holland en gemeenten nemen de mogelijke gezondheidsrisico’s door lood in de bodem serieus. Hierom neemt de provincie met de gemeenten het voortouw om onderzoek en bij aanwezige risico’s maatregelen uit te (laten) voeren.

5. Waarom is hier nu aandacht voor?

Door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is recent een nieuwe stand van zaken gepubliceerd over lood. Hierin geeft het RIVM aan dat lood een nadelig effect heeft op de ontwikkeling van de hersenen. Vooral bij jonge kinderen kan dit leiden tot minder leervermogen. Vanwege deze effecten adviseert het RIVM om maatregelen te nemen op plaatsen waar kinderen in contact komen met bodemlood, om blootstelling zo laag mogelijk te houden.

6. Welke grond wordt onderzocht?

Grond die niet geheel bedekt is met (kunst)gras, lage beplanting, bestrating of grind wordt onderzocht. Speelplaatsen die voorzien van een geheel bedekte bodem, hoeven niet onderzocht te worden omdat kinderen daar niet in contact kunnen komen met de grond.

7. Wanneer start het onderzoek?

Het onderzoek in Hoorn en de andere gemeenten van Westfriesland start in februari 2019.

8. Hoe wordt het onderzoek uitgevoerd?

Het onderzoek wordt uitgevoerd door gecertificeerd onderzoeksbureau Sweco. Het onderzoek bestaat in hoofdlijnen uit een vooronderzoek, veldonderzoek, laboratoriumonderzoek en een eindrapportage. Het daadwerkelijke bodemonderzoek ter plaatse zal bestaan uit het schouwen van de locatie en het nemen van diverse bodemmonsters. De bodemmonsters worden in principe handmatig genomen met een kleine boor.

9. Wanneer is het onderzoek afgelopen?

Het onderzoek zal zo’n 10 weken duren en is rond 15 april 2019 gereed. Daarna moeten de onderzoeksresultaten geanalyseerd worden en worden gemeenten en andere betrokken geïnformeerd over de resultaten en eventueel te nemen maatregelen.

10. Wanneer worden de uitslagen van het onderzoek bekend?

Een exacte termijn is nog niet aan te geven. Wel is het streven voor de zomerperiode 2019 alle resultaten bekend te hebben, betrokkenen te hebben geïnformeerd en de waar nodig te nemen maatregelen afgestemd te hebben.

11. Hoeveel locaties worden er onderzocht?

In Westfriesland worden 366 speellocaties onderzocht. In Hoorn worden 103 speellocaties onderzocht. Na het onderzoek blijkt voor welke speellocaties er daadwerkelijk maatregelen getroffen moeten worden. Denk dan aan bijvoorbeeld het aanbrengen van gras of tegels. Maatregelen hoeven uitsluitend genomen te worden als uit de onderzoeken blijkt dat er verhoogde gehaltes aan lood aanwezig zijn die een risico kunnen geven. Op basis van onderzoeken uit andere regio’s is de verwachting dat het aantal locaties waar maatregelen genomen moeten worden, veel lager is dan het aantal onderzochte locaties.

12. Wat is het gezondheidsrisico van lood in de bodem?

Vooral jonge kinderen van 0 tot 6 jaar zijn gevoelig voor lood. Lood kan effect hebben op het leervermogen. Jonge kinderen kunnen lood binnenkrijgen als zij vieze handen (met mogelijk verontreinigde grond) in hun mond stoppen. Dat jonge kinderen gevoelig zijn voor lood is gebleken uit recent onderzoek van het RIVM. Individueel is het effect van lood op het IQ niet te meten of vast te stellen. Er zijn immers veel meer factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling van intelligentie.Voor specifieke vragen over lood en gezondheid kunt u terecht bij GGD Hollands Noorden via 088-0100500 of www.ggdhollandsnoorden.nl.

13. Wanneer loopt een kind risico?

Dat hangt af van diverse factoren, zoals de mate van verontreiniging, de regelmaat van hoeveel en hoe vaak uw kind grond in de mond stopt. Voor specifieke vragen over lood en gezondheid kunt u terecht bij GGD Hollands Noorden via 088-0100500 of www.ggdhollandsnoorden.nl.

14. Is er een norm waarboven de hoeveelheid lood in de grond tot risico's leidt?

Momenteel ligt de landelijke interventiewaarde voor lood op 530 mg/kg. De interventiewaarde is op basis van de Wet bodembescherming (Wbb) formeel de norm waarboven risico’s mogelijk zijn als geen rekening wordt gehouden met gebruiksbeperkingen.

15. Hoe komt mijn kind in contact met lood?

Jonge kinderen van 0 tot 6 jaar kunnen lood uit de bodem binnenkrijgen doordat zij bij het buitenspelen grond in hun mond stoppen waar looddeeltjes in zitten.

  • Er kan lood aanwezig zijn in gronddeeltjes die nog aan de groenten kleven uit eigen tuin. Het advies is de groente altijd goed te wassen.
  • In oude huizen kan lood in drinkwater terechtkomen als er nog loden waterleidingen in de woning aanwezig zijn.

Meer informatie vindt u op de website van de GGD.

16. Wat kan ik doen om zo weinig mogelijk lood uit de bodem binnen te krijgen?

Bekijk op de speciale kaart (pdf, 326kb), waar mogelijk verhoogde aantallen looddeeltjes in de grond zitten. Deze gebieden zijn op de kaart oranje gemaakt. Om in die gebieden contact met mogelijk verontreinigde grond te beperken kunt u het volgende doen:

  • Laat kinderen hun handen wassen na het buitenspelen.
  • Laat kinderen niet op onbedekte verontreinigde bodem (‘kale bodem’) spelen. Dek eventueel de bodem af met grasmatten, struiken of een (waterdoorlatende) bestrating.
  • Plaats een zandbak met schoon zand.
  • Was de aarde van zelfgekweekte groenten en fruit zorgvuldig.
  • Ga de inloop van grond in huis tegen door schoenen uit te doen bij het naar binnen lopen Stofzuig of dweil regelmatig uw huis.

Meer informatie vindt u in de folder Let op Lood (pdf 1,84 MB).

17. Zijn er ook risico's voor volwassenen?

Oudere kinderen en volwassenen zullen bij een bodemvervuiling met lood niet zo snel te veel lood binnenkrijgen, omdat de kans minder groot is dat zij grond in de mond krijgen. Bovendien zijn zij minder gevoelig voor de effecten van lood.

18. Hoe kom ik erachter of de grond in mijn tuin verontreinigd is met lood?

Bekijk op de speciale kaart (pdf, 326kb) waar mogelijk verhoogde aantallen looddeeltjes in de grond zitten. Deze gebieden zijn op de kaart oranje gemaakt. Daarop u kunt nagaan of uw tuin in mogelijk verontreinigd gebied ligt en of het raadzaam is bewuster met de bodem in uw tuin om te gaan. Meer informatie over de bodemkwaliteit van uw tuin kunt u opvragen op www.bodemloket.nl of op de website van de RUD.

19. Hoe kan ik zelf onderzoek (laten) doen naar de bodemkwaliteit in mijn tuin?

Als er geen gegevens over de bodemkwaliteit bekend zijn, kan een ingenieurs- of adviesbureau bodemonderzoek voor u uitvoeren. Hier zijn voor u uiteraard wel kosten aan verbonden.

20. Welke maatregelen kan ik treffen in het geval van een verontreinigde bodem?

Het is belangrijk om de loodinname bij jonge kinderen te beperken. Dit kan door het opvolgen van gebruiksadviezen (zie antwoord vraag 16) en door het wegnemen van de contactmogelijkheden: afdekken of verwijderen van de verontreinigde grond en vervangen door schone grond.

21. Waar kan ik meer informatie krijgen?

Voor vragen over lood in de bodem: Regionale Uitvoeringsdienst Noord-Holland Noord www.rudnhn.nl. Voor vragen over lood en gezondheid: GGD Hollands Noorden www.ggdhollandsnoorden.nl 088 0100500. Voor overige vragen kunt u contact opnemen met de gemeente Hoorn via de website of door te bellen naar 0229 252200.